พลวัตใหม่พรมแดนไทย–มาเลเซีย: จาก “กำแพงความมั่นคง” สู่ “สะพานเศรษฐกิจ” ยุคดิจิทัล ?

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) เรียบเรียง

ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

     หาดใหญ่, ประเทศไทย – วันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2569 สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ จัดงานเสวนาวิชาการหัวข้อ “Situating Borderland Dynamics in Thailand–Malaysia Relations”

การทำความเข้าใจพลวัตพื้นที่ชายแดนในความสัมพันธ์ไทย-มาเลเซีย

     โดยมี ดร.มาลา ราโจ สาเทียร (Dr. Mala Rajo Sathian) อาจารย์ประจำจากมหาวิทยาลัยมาลายา และนักวิชาการเยือนของสถาบันสันติศึกษา เป็นวิทยากรผู้บรรยาย และดำเนินรายการโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.รุ่งรวี เฉลิมศรีภิญโญรัตน์

     การเสวนาครั้งนี้มุ่งเจาะลึกถึงการเปลี่ยนผ่านทางภูมิรัฐศาสตร์ เศรษฐกิจ และสังคมของพื้นที่ชายแดนใต้กับมาเลเซีย (อ่านรายงานก่อนหน้านี้ใน https://csite.thaipbs.or.th/newsdetail/56655)

     ซึ่งซึ่งผู้เขียนได้เข้าร่วมเสวนาพร้อมตั้งคำถามช่วงท้ายต่อวิทยากร ในการจุดประกายข้อถกเถียงสำคัญเกี่ยวกับแนวทางการรักษาความมั่นคงในยุคปัจจุบัน ระหว่างการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ เช่น กำแพงกั้นชายแดน กับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน

ส่วนหนึ่งมุมมองประวัติศาสตร์และพลวัตชายแดนที่เปลี่ยนไปจากการบรรยายของ ดร.มาลา ได้ฉายภาพพัฒนาการของพรมแดนไทย–มาเลเซียผ่านสองมุมมองหลัก ได้แก่:

• พรมแดนในฐานะพื้นที่หลบภัย (อดีต): ย้อนกลับไปในยุคสถานการณ์ฉุกเฉินมลายูปี พ.ศ. 2491 ทั้งสองประเทศเคยมีความกังวลเรื่องการใช้พื้นที่ชายแดนเป็นฐานที่มั่นของกลุ่มติดอาวุธและขบวนการแบ่งแยกดินแดน (ฝ่ายเห็นต่างจากเรียกตัวเองขบวนการปลดปล่อยเพื่อเอกราช)นำไปสู่ความร่วมมือในการสร้างเขตกันชนและการจัดตั้งคณะกรรมการชายแดน (เช่น ความตกลงปี พ.ศ. 2492 และ พ.ศ. 2508) ซึ่งมุ่งเน้นความปลอดภัยและการตัดวงจรพื้นที่หลบภัยเป็นหลัก
• พรมแดนในฐานะทรัพยากรทางการเมืองภายใน: กรอบความความร่วมมือทวิภาคีมักถูกขับเคลื่อนด้วยบริบทการเมืองภายในของแต่ละชาติ มากกว่าตัวพื้นที่พรมแดน โดยกรุงเทพฯ มองชายแดนเป็น “ดินแดนภายใน” ขณะที่กัวลาลัมเปอร์มองเป็นพื้นที่ภายนอกที่มีความเชื่อมโยงกับการแข่งขันทางการเมืองภายในประเทศ (เช่น ระหว่างพรรค UMNO และ PAS) โดยมีเรื่องอธิปไตยเป็นกรอบจำกัด

     ในปัจจุบัน ความท้าทายตามแนวชายแดนได้ยกระดับความซับซ้อนขึ้นอย่างมาก โดยเปลี่ยนผ่านจากการลักลอบสินค้าและปัญหาความมั่นคงแบบดั้งเดิม สู่การเป็น “ระเบียงอาชญากรรมข้ามชาติ” เช่น คดีค้ามนุษย์ข้ามชาติ (กรณีวังกล่ำ) และเครือข่ายแก๊งคอลเซ็นเตอร์ในประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งอาศัยช่องว่างตามแนวพรมแดนในการเคลื่อนย้ายเหยื่อ

     เนื่องจากต้นทางและตลาดของเครือข่ายเหล่านี้อยู่นอกกรอบทวิภาคีแบบเดิม การสกัดกั้นร่วมกันของภาครัฐจึงทำได้เพียงบรรเทาอาการปลายเหตุ นำมาสู่ความจำเป็นในการสร้างกลไกความร่วมมือระดับภูมิภาคที่ครอบคลุม โดยอาศัยเทคโนโลยีและแพลตฟอร์มข่าวกรองสมัยใหม่ เช่น แพลตฟอร์ม SHIELD ที่ริเริ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2569 นี้

: “กำแพงกายภาพ” ปะทะ “เทคโนโลยี AI และสะพานเศรษฐกิจ”

     ในช่วงท้ายของการเสวนา ผู้เขียนได้มีการหยิบยกประเด็นคำถามที่ท้าทายต่อการกำหนดนโยบายความมั่นคงว่า: หากจำเป็นต้องเลือกเพื่อความมั่นคงระหว่างการสร้าง “กำแพงกั้นชายแดนแบบแข็ง” กับการใช้ “เทคโนโลยี AI และระบบตรวจจับอัจฉริยะ” แนวทางใดจะคุ้มค่า มีประสิทธิภาพ และโปร่งใสกว่ากัน?

     เมื่อพิจารณาจากข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและความเป็นจริงในพื้นที่ ชี้ให้เห็นว่าการทุ่มงบประมาณมหาศาลไปกับสิ่งก่อสร้างทางกายภาพอย่างกำแพงแข็ง อาจไม่ใช่คำตอบที่ยั่งยืน ด้วยเหตุผลสำคัญดังต่อไปนี้:

ข้อจำกัดของโครงสร้างทางกายภาพ:

• มองข้ามมิติทางมนุษย์และชุมชน: หัวใจสำคัญที่ทำให้ข้อตกลงชายแดนประสบความสำเร็จคือปฏิสัมพันธ์ของประชาชนในพื้นที่ กำแพงที่แข็งกร้าวอาจทำลายวิถีชีวิตดั้งเดิม
• ความเสี่ยงต่อปัญหาความยากจน: มาตรการควบคุมที่เข้มงวดผ่านสิ่งกีดขวางทางกายภาพอาจไปจำกัดและทำลายระบบเศรษฐกิจนอกระบบ ซึ่งเป็นเส้นเลือดใหญ่ของคนท้องถิ่น ผลลัพธ์ที่ได้จึงอาจไม่ใช่ความมั่นคง แต่เป็นความยากจนที่เพิ่มขึ้น
• การแก้ที่ปลายเหตุ: กำแพงไม่สามารถแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้างในระดับจุลภาค ซึ่งเป็นรากเหง้าที่แท้จริงของปัญหาความมั่นคงในระดับมหภาค

ทางออกที่ยั่งยืน: “สะพานเศรษฐกิจแบบยืดหยุ่น”

ผู้เชี่ยวชาญเสนอแนะว่า แทนที่จะสร้าง “กำแพงที่แข็งกระด้าง” รัฐควรเปลี่ยนผ่านสู่การสร้าง “สะพานเศรษฐกิจแบบยืดหยุ่น (Soft Economic Bridges)” ควบคู่กับการนำเทคโนโลยีอัจฉริยะและระบบดิจิทัลมาใช้ในการบริหารจัดการพื้นที่และการข่าวกรอง แนวทางนี้ไม่เพียงช่วยประหยัดงบประมาณและโปร่งใสตรวจสอบได้ผ่านเทคโนโลยี แต่ยังช่วยส่งเสริมความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ ด้วยการดึงเครือข่ายเศรษฐกิจนอกระบบให้เข้าสู่ระบบอย่างเป็นทางการ ซึ่งตอบโจทย์ทั้งมิติความมั่นคงและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง

 181 total views,  22 views today