พลังสื่อพลเมือง: ยกระดับวิจารณญาณ ทลายกำแพงความกลัว สู่สันติภาพชายแดนใต้

จากเวทีเสวนา “โต๊ะข่าวภาคใต้: ประวัติศาสตร์สื่อสันติภาพร่วมสมัย”

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ)

ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

      ณ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา ได้จุดประกายสำคัญถึงการเปลี่ยนผ่านของภูมิทัศน์สื่อในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ บทเรียนจากอดีตของ “โต๊ะข่าวภาคใต้” ได้ถูกส่งต่อสู่คนรุ่นใหม่ผ่านมุมมองของคอนเทนต์ครีเอเตอร์และสื่อดิจิทัล เพื่อเป้าหมายเดียวกัน คือการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและสันติภาพผ่านการสื่อสารที่ตั้งอยู่บนข้อเท็จจริง

ความจำเป็นในการสร้างสื่อที่ “คิดเป็น”

     ในยุคที่เทคโนโลยีก้าวไกล ข้อมูลข่าวสารกลายเป็นอาวุธสำคัญ แม้ว่ารัฐและเครือข่ายจะมีการใช้ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (IO) เพื่อสร้างความหวาดกลัวหรือชี้นำสังคม แต่ในขณะเดียวกัน พื้นที่ดิจิทัลได้เปิดโอกาสให้คนในพื้นที่ก้าวขึ้นมาเป็น “ผู้สร้างเนื้อหา” เสียเอง

     สิ่งสำคัญที่สุดในวันนี้ไม่ใช่แค่การเสพข่าว แต่คือ “การสร้างวิจารณญาณ” เพื่อให้ประชาชนสามารถคิด วิเคราะห์ และตัดสินใจด้วยตนเอง โดยไม่ตกเป็นเครื่องมือของการสร้างความขัดแย้งหรือการครอบงำจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

พลิกบทบาทคนพื้นที่สู่การเป็น “สื่อสันติภาพ”

การก้าวข้ามความหวาดกลัวและการชี้นำ ต้องอาศัยแนวทางที่เข้มแข็ง ดังนี้

• สร้างความกล้าแสดงออก: คนในพื้นที่ต้องมีความเชื่อมั่นว่า “เสียงของเขาสำคัญ” การเปลี่ยนจากผู้รับข่าวสารมาเป็นผู้ผลิตสื่อพลเมือง (Citizen Journalist) ที่นำเสนอเรื่องราวด้วยข้อเท็จจริง จะช่วยถ่วงดุลอำนาจของข้อมูลที่บิดเบือนได้
• ใช้เทคโนโลยีเป็นเกราะป้องกัน: เรียนรู้และใช้ประโยชน์จากแพลตฟอร์มดิจิทัล เพื่อกระจายข้อมูลที่เป็นกลางและสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องในสังคมพหุวัฒนธรรม
• การวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณ: ส่งเสริมทักษะการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) ให้กับเยาวชนและคนทุกกลุ่ม เพื่อให้รู้เท่าทันกลไกของ IO และสามารถคัดกรองข้อมูลก่อนส่งต่อ

สรุป

     บทเรียนจาก “โต๊ะข่าวภาคใต้” ย้ำเตือนให้เห็นว่า สื่อสันติภาพไม่ใช่เพียงแค่การรายงานข่าว แต่คือการสร้างพื้นที่สาธารณะสำหรับการพูดคุยและรับฟังกันอย่างเข้าใจ

     ท่ามกลางกระแสการบิดเบือนข้อมูลหรือการสร้างความกลัว สื่อพลเมืองที่เข้มแข็งและมีวิจารณญาณ คือกุญแจสำคัญที่จะนำไปสู่สันติภาพที่ยั่งยืนในจังหวัดชายแดนภาคใต้

ข้อเสนอแนะ

เพื่อผลักดันให้เกิดเครือข่ายสื่อเพื่อสันติภาพที่ทรงพลังยิ่งขึ้น ขอเสนอแนวทางดังนี้

• จัดตั้งศูนย์บ่มเพาะสื่อพลเมือง: ควรมีการสนับสนุนจากภาควิชาการและองค์กรสื่ออาชีพ เพื่อฝึกทักษะการผลิตสื่อ การตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-checking) และจริยธรรมสื่อให้กับคนในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง
• ขยายเครือข่ายความร่วมมือทั้งในพื้นที่และนอกพื้นที่: เชื่อมโยงสื่อหลัก สื่อสาธารณะ และสื่อภาคพลเมืองเข้าด้วยกัน เพื่อเป็น “เกราะป้องกัน” และ “เครือข่ายส่งต่อข้อมูลจริง” เมื่อเกิดสถานการณ์วิกฤต
• สนับสนุนพื้นที่ปลอดภัยในการสื่อสาร: ภาครัฐและภาคประชาสังคมควรเคารพในเสรีภาพการแสดงออกของคนในพื้นที่ และเปิดโอกาสให้มีการนำเสนอเนื้อหาที่สะท้อนถึงวิถีชีวิต ความหลากหลาย และความต้องการสันติภาพของประชาชนอย่างแท้จริง

หมายเหตุ

เสวนาย้อนรำลึก “โต๊ะข่าวภาคใต้ – ประวัติศาสตร์สื่อสันติภาพร่วมสมัย”

วิทยากรโดย

• นายมูฮำมัดอายุบ ปาทาน (อดีตบรรณาธิการประจำพื้นที่)
• นายสมเกียรติ จันทรสีมา (อดีตบรรณาธิการโต๊ะข่าวภาคใต้)
• นายภาสกร จำลองราช (อดีตสมาชิกโต๊ะข่าวภาคใต้)
• นางสาวฐิตินบ โกมลนิมิ (อดีตสมาชิกโต๊ะข่าวภาคใต้)
• นายอิสมาอีล ฮายีแวจิ (คอนเทนต์ครีเอเตอร์ The Motive)
• นายรุสลาน มูซอ (บรรณาธิการบริหารสำนักสื่อวาร์ตานี (WARTANI))
• ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี (ผู้อำนวยการศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch) กล่าวบทสะท้อนย้อนคิด)

ดำเนินการเสวนาโดย

ผศ.ดร.สมัชชา นิลปัทม์
ศูนย์ศึกษาและพัฒนาการสื่อสารสันติภาพ คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

ภายใต้

โครงการประชุมปฏิบัติการเพื่อพัฒนาเครือข่ายสื่อมวลชน สื่อภาคพลเมือง และสื่อสาธารณะเพื่อสันติภาพ