ถอดบทเรียน 22 ปีไฟใต้: “ยุทธศาสตร์ที่มีหัวใจ” และสันติวิธีในมุมมองของ พล.อ.เกรียงไกร ศรีรักษ์

บทนำ: จากแม่ทัพภาคที่ 4 สู่กลไกนิติบัญญัติ

      ปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นบาดแผลที่หยั่งรากลึกในสังคมไทยมาอย่างยาวนาน กว่าสองทศวรรษที่ผ่านมามีทั้งความสูญเสียและบทเรียนมากมาย หนึ่งในบุคคลที่คลุกคลีและเข้าใจกลไกของปัญหานี้ดีที่สุดคือ พล.อ.เกรียงไกร ศรีรักษ์ อดีตแม่ทัพภาคที่ 4 ผู้ซึ่งเคยใช้หลักการทางทหารควบคู่ไปกับงานมวลชนในพื้นที่

     แม้ในปัจจุบันบทบาทหน้าที่ของท่านจะเปลี่ยนมาเป็นรองประธานวุฒิสภา (ในเนื้อหาข่าวระบุตำแหน่งรองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่ 1) แต่ความมุ่งมั่นในการดับไฟใต้ด้วย “สันติวิธี” และการน้อมนำยุทธศาสตร์พระราชทาน “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” มาปรับใช้ ยังคงเป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายเพื่อสร้างความสงบสุขอย่างยั่งยืน

อธิบาย: บทเรียนราคาแพง และการขับเคลื่อนด้วยยุทธศาสตร์ที่มีหัวใจ

      เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2569 ในงานเสวนาวิชาการ “22 ปี จชต. : ถอดบทเรียนความมั่นคง สู่พื้นที่ปลอดภัยและสันติสุขที่ยั่งยืน” ณ สถาบันพระปกเกล้า พล.อ.เกรียงไกร ได้เปิดเวทีร่วมกับผู้เชี่ยวชาญหลากสาขา เพื่อสะท้อนว่า 22 ปีที่ผ่านมาคือ “บทเรียนราคาแพง” ของทุกฝ่าย โดยเฉพาะประชาชนที่ต้องเผชิญความสูญเสีย

แนวทางที่ พล.อ.เกรียงไกร เสนอเพื่อเปลี่ยนผ่านจากความขัดแย้งสู่ความสงบสุข มีแกนหลักสำคัญ 3 ประการ ดังนี้:

1. การบูรณาการองค์ความรู้

      นำข้อมูลด้านความมั่นคงและบริบทในพื้นที่มาประยุกต์ใช้อย่างเป็นระบบ ไม่ใช่มองเพียงแค่มิติทางการทหารอย่างเดียว

2. การสร้างพื้นที่ปลอดภัยและการพูดคุย

      ลดความหวาดระแวงระหว่างภาครัฐและประชาชน เปิดโอกาสให้เกิดการสื่อสารอย่างจริงใจ เพราะหากแก้ปัญหาด้วยความรุนแรงจะเป็นการสร้างสงคราม แต่การพูดคุยจะนำไปสู่ทางออกที่ดีกว่าเสมอ

3. การส่งต่อข้อเสนอเชิงนโยบาย

      ข้อมูลจากการระดมสมองต้องไม่เป็นเพียงแค่เอกสารที่ถูกเก็บไว้ แต่ต้องส่งต่อไปยังฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติเพื่อแปรไปสู่ยุทธศาสตร์ที่ปฏิบัติได้จริง

นิยามของสันติสุขที่แท้จริง

พล.อ.เกรียงไกร ย้ำว่า สันติสุขจะเกิดขึ้นได้ ประชาชนในพื้นที่ต้อง “อิ่มท้อง ได้รับความเป็นธรรม และมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน”

      นอกจากนี้ ท่านยังได้ชี้ถึงจุดอ่อนในอดีตว่า ปัญหาไฟใต้ที่ยืดเยื้อส่วนหนึ่งเกิดจาก “ขาดเอกภาพและความต่อเนื่อง” ในการทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน นักวิชาการ และภาคประชาสังคม ผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่มักติดอยู่กับการทำงานรูปแบบเดิม ๆ

       ท่านจึงเสนอให้ทุกฝ่ายขับเคลื่อนด้วย “ยุทธศาสตร์ที่มีหัวใจ” คือการทำความเข้าใจเจตนารมณ์ของนโยบายให้ตรงกัน มองเห็นคุณค่าความเป็นมนุษย์และความต้องการที่แท้จริงของคนในพื้นที่ เพื่อให้การแก้ปัญหาเดินหน้าไปในทิศทางเดียวกัน

สันติภาพที่ต้องสร้างร่วมกัน

        ความพยายามตลอด 22 ปีที่ผ่านมาแสดงให้เห็นแล้วว่า อาวุธและความรุนแรงไม่สามารถซื้อความสงบสุขที่แท้จริงได้ ทางออกของจังหวัดชายแดนภาคใต้จึงต้องย้อนกลับไปที่จุดเริ่มต้นของการ “เข้าใจ” บริบทวัฒนธรรม “เข้าถึง” ความรู้สึกและความเดือดร้อนของประชาชน และ “พัฒนา” ทั้งคุณภาพชีวิตและความยุติธรรม

       บทบาทของ พล.อ.เกรียงไกร ศรีรักษ์ ในวันนี้ ไม่ว่าจะอยู่ในหมวกของอดีตคนทำงานภาคสนาม หรือในหมวกของผู้นำฝ่ายนิติบัญญัติ คือสิ่งยืนยันว่าการแก้ปัญหาภาคใต้ต้องอาศัยกลไกที่สอดประสานกันทุกระดับ และยุทธศาสตร์ที่มีหัวใจนี่เองที่จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เชื่อมั่นได้ว่า ไม่ว่าจะต้องใช้เวลาอีกยาวนานเพียงใด สันติสุขที่ยั่งยืนในชายแดนภาคใต้จะสามารถเกิดขึ้นได้จริงในอนาคต