ศอ.บต. ในภารกิจไฟใต้ ที่ควรจะเป็น ปัญหาและความท้าทาย จากทัศนะ พันตำรวจเอก ทวี สอดส่อง

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) ที่ปรึกษาสมาคมสมาพันธ์โรงเรียนเอกชนภาคใต้ : เรียบเรียง
ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

     บทความชิ้นนี้สะท้อนมุมมองเชิงยุทธศาสตร์ที่แหลมคมจากผู้ที่เคยบริหารงานในพื้นที่จริงอย่าง พันตำรวจเอก ทวี สอดส่อง โดยเปลี่ยนวิธีคิดจากการมองปัญหาไฟใต้ในมิติความมั่นคงเพียว ๆ ไปสู่การรื้อถอนและปฏิรูป “โครงสร้างเชิงอำนาจ”

     เพื่อช่วยวิเคราะห์ให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น ขอสรุปและจำแนกบทความนี้ออกเป็น “ความท้าทาย (โจทย์ยาก)” และ “ข้อเสนอเชิงปฏิบัติ (ทางออก)” ดังนี้

สรุปสาระสำคัญ: จากทฤษฎีสู่การปฏิบัติ

1. ความท้าทายหลัก (Challenges)

• รัฐรวมศูนย์และอำนาจทับซ้อน: การกระจายอำนาจที่ผ่านมาเป็นเพียงภาพลวงตา โครงสร้างส่วนกลางยังคงยึดโยงอำนาจไว้ เกิดโครงการที่ตรวจสอบยากและไม่ตอบโจทย์ท้องถิ่น ส่งผลให้เศรษฐกิจและรายได้ของประชาชนในพื้นที่ยังคงโตต่ำกว่าเกณฑ์
• ผู้นำขาดความยึดโยง: ข้าราชการหรือผู้นำที่ถูกส่งมาจากส่วนกลางขาดความต่อเนื่อง และอาจไม่ได้รับความไว้วางใจ (Trust) จากคนในพื้นที่อย่างแท้จริง
• การบังคับใช้กฎหมายที่ล้มเหลว: มีกฎหมายที่ดีอย่าง “มาตรา 12” (พ.ร.บ. ศอ.บต.) ที่สามารถจัดการเจ้าหน้าที่รัฐที่ทำตัวเป็นเงื่อนไขสร้างความเดือดร้อนให้ประชาชนได้ แต่ในทางปฏิบัติกลับ “ไม่ถูกนำมาใช้”
• ช่องว่างทางวัฒนธรรมและโอกาส: ระบบการศึกษาที่ไม่สอดรับกับวิถีชีวิต ที่ต้องเรียนทั้งสามัญและศาสนา ทำให้เด็กหลุดออกจากระบบ และการมองข้ามอัตลักษณ์ทางภาษา/วัฒนธรรม แทนที่จะใช้เป็นทุนทางเศรษฐกิจ

2. ข้อเสนอเชิงปฏิบัติเพื่อปลดล็อก (Solutions)

• ปฏิรูปที่มาของผู้นำ ศอ.บต.: ออกแบบกระบวนการสรรหาที่โปร่งใส ดึงประชาชนมีส่วนร่วม หรือพัฒนาไปถึงขั้น “การเลือกตั้งโดยตรง” เพื่อให้ได้ผู้นำที่คนในพื้นที่ยอมรับ
• เปลี่ยนบทบาทเป็น “พี่เลี้ยง” (Facilitator): ศอ.บต. ต้องเลิกทำตัวเป็นผู้สั่งการหรือลงมือทำเองทุกเรื่อง แต่ต้องเปลี่ยนเป็นผู้ออกแบบระบบ สนับสนุนทุนทางสังคม เช่น ระบบการเงินอิสลาม, อุตสาหกรรมฮาลาล และการใช้ภาษาถิ่นเพื่อการทูต/เศรษฐกิจ
• ฟื้นคืนชีพ “สภาที่ปรึกษาฯ”: เติมกระสุนด้านงบประมาณ และมอบอำนาจในการตรวจสอบฝ่ายบริหารอย่างแท้จริง เพื่อให้เกิดการคานอำนาจและเป็นกระบอกเสียงให้ประชาชน
• บังคับใช้กฎหมายอย่างกล้าหาญ: นำมาตรา 12 มาใช้อย่างจริงจัง เพื่อตัดวงจรความไม่เป็นธรรม และพิสูจน์ให้เห็นว่า “นิติธรรมนำการเมือง” เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่แค่คำขวัญสวยหรู

มุมมองวิเคราะห์เพิ่มเติม: “ปัญหาและความท้าทาย” ในโลกความจริง

แม้แนวคิดนี้จะถูกต้องตามหลักการบริหารและการทูตสากล แต่ในทางปฏิบัติ (Pragmatism) ยังต้องเผชิญกับด่านหินสำคัญ 3 ประการ

บทสรุปเชิงลึก:

     ข้อเสนอของ พ.ต.อ. ทวี สอดส่อง คือการเปลี่ยน ศอ.บต. จาก “เครื่องมือของรัฐเพื่อควบคุมพื้นที่” ให้กลายเป็น “สถาบันของพื้นที่เพื่อรับใช้ประชาชน” ซึ่งเป็นหัวใจของการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน

     ทว่าความท้าทายที่แท้จริงไม่ใช่ “ทฤษฎี” แต่อยู่ที่ “ความกล้าหาญทางการเมือง” ที่จะทุบโครงสร้างราชการส่วนกลาง แล้วส่งคืนอำนาจการตัดสินใจให้แก่คนในพื้นที่อย่างแท้จริง

หมายเหตุ เนื้อหา บทความ/รายงานฉบับเต็มดังนี้

ความหวังดับไฟใต้ ศอ.บต.รื้อใหญ่ ผู้นำยึดโยงพื้นที่

     พันตำรวจเอก ทวี สอดส่อง หัวหน้าพรรคประชาชาติ ในฐานะอดีตเลขาธิการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) แสดงวิสัยทัศน์ “ดับไฟใต้” แก้ปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างยั่งยืน ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกกับทีมวิจัยของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

     พันตำรวจเอก ทวี ให้น้ำหนักบทบาทการแก้ไขปัญหา และสร้างความหวังในการดับไฟใต้อย่างยั่งยืน ว่าคือกลไก ศอ.บต. แต่จะต้องปฏิรูปและปรับเปลี่ยนโครงสร้าง ตลอดจนวิธีการทำงานขององค์กรแห่งนี้ให้มีความยึดโยงกับคนในพื้นที่มากขึ้น ขณะที่รัฐบาลกลางต้องกระจายอำนาจการบริหารจัดการและงบประมาณให้อย่างเต็มที่ โดยให้ประชาชนมีส่วนร่วมผ่านการทำงานของสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาฯ ศอ.บต.

หลักคิดของ พันตำรวจเอก ทวี คือ “โครงสร้าง” ต้องเปลี่ยน เพื่อปลดล็อกอนาคตชายแดนใต้

เมื่อ “โครงสร้าง” ต้องเปลี่ยน เพื่อปลดล็อกอนาคตชายแดนใต้

1. บทนำ: เสียงสะท้อนจากสนามจริง สู่โจทย์ปฏิรูประดับโครงสร้าง

     ท่ามกลางความพยายามแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ยืดเยื้อมานาน บทสัมภาษณ์เชิงยุทธศาสตร์ของ พันตำรวจเอก ทวี สอดส่อง อดีตเลขาธิการ ศอ.บต. เปรียบเสมือนการ “เปิดแผนที่ความคิด” ที่ชี้ให้เห็นว่า ปัญหาไม่ได้หยุดอยู่แค่เรื่องความมั่นคง หากแต่ฝังรากลึกอยู่ใน “โครงสร้างรัฐ” ที่ขาดเอกภาพและความยึดโยงกับประชาชน

     สาระสำคัญของการถอดบทเรียนครั้งนี้ มิใช่เพียงการวิพากษ์อดีต แต่คือการเสนอ “นวัตกรรมเชิงโครงสร้าง” ที่มุ่งเปลี่ยน ศอ.บต. จากกลไกส่วนกลาง ไปสู่การเป็นองค์กรพลเรือนที่มีชีวิต มีความชอบธรรม และมีความหมายต่อผู้คนในพื้นที่อย่างแท้จริง

2. วิกฤตที่มองไม่เห็น: รัฐรวมศูนย์กับภาพลวงของการกระจายอำนาจ

     หนึ่งในข้อสังเกตที่คมชัดที่สุด คือสิ่งที่เรียกว่า “การกระจายอำนาจ” ในทางปฏิบัติ กลับกลายเป็นเพียง “การยึดอำนาจในรูปแบบใหม่” โครงสร้างราชการที่ซ้อนทับกันหลายชั้น ทำให้เกิดองค์กรที่มีบทบาททับซ้อน แต่กลับไร้ความรับผิดชอบที่ชัดเจน งบประมาณที่ควรเป็นเครื่องมือพัฒนา กลับกลายเป็น “พื้นที่ปลอดความรับผิด” ของโครงการที่ไม่ผ่านกลไกตรวจสอบตามปกติ

     ผลลัพธ์ปรากฏชัดในตัวเลข: รายได้เฉลี่ยของประชาชนในพื้นที่ยังคงต่ำกว่าค่าเฉลี่ยประเทศอย่างมีนัยสำคัญ และห่างไกลจากประเทศเพื่อนบ้าน นี่ไม่ใช่เพียงความล้มเหลวของนโยบาย แต่คือสัญญาณเตือนว่า “โครงสร้างกำลังทำงานผิดทิศ”

3. ผู้นำกับความชอบธรรม: หัวใจของการเปลี่ยนผ่าน

บทเรียนสำคัญอีกประการคือ “ที่มา” ของผู้นำ

     ศอ.บต. อาจมีโครงสร้างที่ออกแบบมาอย่างดีเพียงใด แต่หากผู้นำไม่ได้ยืนอยู่บนฐานของความเชื่อมั่นจากประชาชน โครงสร้างนั้นก็ยากจะขับเคลื่อนให้เกิดผลจริง การแต่งตั้งจากส่วนกลาง แม้บางช่วงอาจได้คนที่เหมาะสม แต่ก็ไม่อาจรับประกันความต่อเนื่องหรือความยั่งยืน

     แนวคิดใหม่จึงเสนอให้ผู้นำต้องผ่านกระบวนการที่เปิดเผย โปร่งใส และ “ยึดโยงกับสาธารณะ” ไม่ว่าจะเป็นการสรรหาที่มีส่วนร่วม หรือแม้แต่การเลือกตั้งโดยตรง เพื่อให้ผู้นำทำหน้าที่เป็น “พื้นที่กลาง” ของสังคม เป็นผู้ฟังมากกว่าสั่งการ และเป็นผู้ประสานมากกว่าครอบงำ

4. กฎหมายที่มีอยู่ แต่ไม่ถูกใช้: ช่องว่างของความยุติธรรม

     หนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ถูกกล่าวถึง คือ “มาตรา 12” ของ พ.ร.บ. ศอ.บต. ซึ่งให้อำนาจในการจัดการเจ้าหน้าที่รัฐที่มีพฤติกรรมสร้างความเดือดร้อนแก่ประชาชน

     ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “ไม่มีเครื่องมือ” แต่คือ “ไม่ใช้เครื่องมือ” การปล่อยให้กฎหมายกลายเป็นเพียงตัวอักษร ทำให้ความไม่เป็นธรรมสะสม และบ่อนทำลายความเชื่อมั่นของประชาชนต่อรัฐโดยตรง การฟื้นพลังของกฎหมายจึงไม่ใช่เรื่องเทคนิค หากแต่เป็นบททดสอบของ “ความกล้าหาญทางนโยบาย” และความเข้มแข็งของผู้นำ

5. ยุทธศาสตร์ใหม่: จากผู้สั่งการ สู่ “พี่เลี้ยงของพื้นที่”

การพัฒนาที่แท้จริงในพื้นที่พหุวัฒนธรรม ไม่อาจขับเคลื่อนด้วยคำสั่งจากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว แต่ต้องตั้งอยู่บนความเข้าใจอัตลักษณ์และวิถีชีวิตของผู้คน

การศึกษา คือหนึ่งในจุดเปราะบางที่สุด เด็กจำนวนมากหลุดออกจากระบบหลังจบภาคบังคับ ไม่ใช่เพราะขาดศักยภาพ แต่เพราะขาดโอกาส โครงสร้างการเรียนรู้ที่ต้องแบกรับทั้งวิชาสามัญและศาสนา กลับไม่มีระบบสนับสนุนที่เหมาะสม

เศรษฐกิจ ต้องก้าวข้ามกรอบเดิม ด้วยการเปิดพื้นที่ให้กับนวัตกรรม เช่น ระบบการเงินอิสลาม หรือการพัฒนาอุตสาหกรรมฮาลาล ที่สามารถเชื่อมโยงกับโลกมุสลิมในวงกว้าง

ภาษาและวัฒนธรรม ไม่ควรถูกมองเป็นข้อจำกัด แต่คือ “ทุนทางสังคม” ที่สามารถต่อยอดเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจและการทูต

บทบาทของ ศอ.บต. จึงควรเปลี่ยนจาก “ผู้ลงมือทำ” มาเป็น “ผู้ออกแบบระบบและพี่เลี้ยง” ที่ช่วยให้ท้องถิ่นเติบโตด้วยตนเอง

6. สภาที่ปรึกษา: กลไกถ่วงดุลที่ต้องฟื้นคืนชีวิต

     อีกหนึ่งกลไกที่ถูกมองข้ามคือ “สภาที่ปรึกษา” ซึ่งควรทำหน้าที่เป็นดุลยภาพของอำนาจ หากสภาฯ ไม่มีงบประมาณ ไม่มีอิสระ และไม่สามารถตรวจสอบฝ่ายบริหารได้จริง บทบาทก็จะเหลือเพียงในเชิงสัญลักษณ์ การปฏิรูปจึงต้องคืนอำนาจให้สภาฯ สามารถทำหน้าที่ตรวจสอบข้อเท็จจริง โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับความไม่เป็นธรรม

นี่คือกุญแจสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่น และทำให้นโยบาย “นิติธรรมนำการเมือง” ไม่เป็นเพียงวาทกรรม

บทสรุป: ศอ.บต. ของใคร?

คำถามที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่ว่า ศอ.บต. ควรมีโครงสร้างแบบใด แต่คือ

“ศอ.บต. เป็นของใคร”

     หากคำตอบยังคงเป็น “ของรัฐส่วนกลาง” การปฏิรูปใด ๆ ก็อาจไม่เพียงพอ แต่หากสามารถเปลี่ยนให้เป็น “ของประชาชน” ได้จริง ผ่านผู้นำที่ยึดโยงกับพื้นที่ โครงสร้างที่โปร่งใส และกฎหมายที่ถูกใช้เพื่อความยุติธรรม เมื่อนั้น ศอ.บต. จะไม่ใช่เพียงหน่วยงานหนึ่งในระบบราชการ

     แต่จะกลายเป็น “สถาบันแห่งความหวัง” ที่หล่อเลี้ยงสันติภาพด้วยความเป็นธรรม และยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนอย่างยั่งยืน

อ้างอิง https://www.facebook.com/share/p/1BdrN7hLiK/?mibextid=wwXIfr

#ทวีสอดส่อง #วิสัยทัศน์ #วิจัย #ศอบต #สามจังหวัดชายแดนภาคใต้

 2,152 total views,  519 views today