บทบาทของ อับดุลสุโก ดินอะ ในฐานะนักวิชาการและฟันเฟืองสำคัญของภาคประชาสังคมในจังหวัดชายแดนภาคใต้

จากการวิเคราะห์ผ่านบทความและท่าทีทางวิชาการที่ผ่านมา สามารถสรุปประเด็นการเคลื่อนไหวเพื่อปกป้องสถาบันการศึกษาเหล่านี้ได้ ดังนี้

1. การปฏิเสธการ “ตีตรา” และ “เหมาเข่ง”

อับดุลสุโกมักเน้นย้ำเสนอว่า การกล่าวอ้างว่าปอเนาะหรือตาดีกาเป็นแหล่งบ่มเพาะความรุนแรง เป็นการมองปัญหาแบบเหมารวม (Stereotyping) ที่ขาดหลักฐานเชิงประจักษ์ในเชิงระบบ โดยชี้ให้เห็นว่า

• สถาบันเหล่านี้คือรากเหง้าทางวัฒนธรรม: ปอเนาะและตาดีกาไม่ใช่แค่โรงเรียน แต่คือศูนย์รวมจิตวิญญาณและวิถีชีวิตของคนมลายูมุสลิม
• บุคคลไม่ใช่สถาบัน: หากมีบุคคลใดกระทำผิด ควรดำเนินการเป็นรายบุคคล ไม่ควรใช้เป็นเหตุผลในการกล่าวโทษสถาบันทั้งหมด ซึ่งจะนำไปสู่ความรู้สึกถูกเลือกปฏิบัติ

2. การสร้างพื้นที่กลางระหว่างรัฐและชุมชน

ในฐานะผู้ประสานงานและที่ปรึกษาองค์กรภาคประชาสังคม ท่านทำหน้าที่เป็น “สะพานเชื่อม” (Bridge Builder) เพื่อลดอุณหภูมิความขัดแย้ง โดย

• การชี้แจงข้อเท็จจริง: ใช้ช่องทางสื่อ เช่น Matichon, Thai PBS หรือ Prachatai ในการเขียนบทความวิเคราะห์เชิงนโยบาย เพื่อให้สาธารณชนและผู้มีอำนาจเข้าใจบริบทการเรียนการสอนที่มุ่งเน้นจริยธรรม ไม่ใช่ความรุนแรง
• การนำเสนอโมเดลการปรับปรุง: สนับสนุนการพัฒนาหลักสูตรปอเนาะและตาดีกาให้สอดคล้องกับโลกสมัยใหม่ โดยยังคงอัตลักษณ์เดิม เพื่อแสดงความโปร่งใสและความพร้อมในการพัฒนา

3. การปกป้องสิทธิทางการศึกษาและเสรีภาพทางศาสนา

อับดุลสุโกมักอ้างอิงหลัก สิทธิมนุษยชน และ รัฐธรรมนูญ เพื่อคุ้มครองสิทธิของประชาชนในการเรียนรู้ตามอัตลักษณ์ของตน

• ความเชื่อมั่นในกระบวนการสันติภาพ: การกดดันหรือปิดกั้นสถาบันศาสนา จะยิ่งผลักประชาชนออกห่างจากรัฐ และอาจกลายเป็นเงื่อนไขของความขัดแย้งใหม่
• ข้อเสนอเชิงนโยบาย: สนับสนุนแนวทาง “การเมืองนำการทหาร” โดยเน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตครูตาดีกาและบาบอ มากกว่าการใช้มาตรการด้านความมั่นคง

4. การใช้ความจริงสยบข่าวลือ (Fact-Checking)

ด้วยความเข้าใจด้านสื่อและข้อมูล ท่านมีบทบาทสำคัญในการโต้แย้ง ปฏิบัติการข่าวสาร (IO) ที่สร้างภาพลักษณ์เชิงลบต่อสถาบันการศึกษาอิสลาม

• ใช้ ข้อมูลวิจัยและสถิติ เป็นหลักฐาน
• ชี้ให้เห็นบทบาทของปอเนาะในการ พัฒนาสังคมและสร้างสันติภาพ
• ลดการแพร่กระจายของ Fake News และความเข้าใจผิดในสังคม

สรุป: บทบาทของอับดุลสุโก ดินอะ คือการเป็น “ปัญญาชนสาธารณะ” ที่ใช้ความรู้และงานเขียนเป็นเครื่องมือปกป้องสถาบันการศึกษาอิสลาม โดยยืนอยู่บนหลักการว่า
“สันติภาพจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากรัฐยังไม่เข้าใจและไม่ให้เกียรติอัตลักษณ์ของคนในพื้นที่”