ประชาชน สื่อสันติภาพ และความท้าทายในการต่อสู้เพื่อความยุติธรรม ของประชาชนและสื่อสันติภาพ : บทเรียนจากกรณีอำเภอจะแนะ

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) เรียบเรียง

ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

บทนำ: เสียงสะท้อนข้ามกาลเวลาจาก “กระสุนนัดละบาท”

      เกือบห้าสิบปีก่อน บันทึกเรื่องราวความรุนแรงในจังหวัดชายแดนภาคใต้ผ่านแฟ้มข่าวที่ชื่อว่า “กระสุนนัดละบาท” (โดย ซือโก๊ะ แซกอ ของสุชีพ ณ สงขลา) ได้สะท้อนร่องรอยความเจ็บปวดที่ฝังรากลึกในพื้นที่ ต่อมา ศ.ดร.ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ ได้นำเรื่องนี้กลับมาพิจารณาอีกครั้งในหนังสือ ความรุนแรงกับการจัดการ “ความจริง”: ปัตตานีในรอบกึ่งศตวรรษ โดยชี้ประเด็นสำคัญว่า ความรุนแรงไม่ได้จบลงเมื่อเสียงปืนสงบลง เพราะหลังจากนั้นจะเกิด “การต่อสู้อีกชั้นหนึ่ง” ตามมาเสมอ เพื่อแย่งชิงว่าเกิดอะไรขึ้น ใครเป็นผู้กระทำ และคำอธิบายของใครจะได้รับการยอมรับให้เป็น “ความจริง” ของสังคม

      คำถามเก่าแก่ดังกล่าวได้หวนกลับมาอีกครั้งจากเหตุการณ์ที่อำเภอจะแนะ จังหวัดนราธิวาส ในคืนวันที่ 22 สิงหาคม 2569 เมื่อชายหนุ่มคนหนึ่งถูกยิงได้รับบาดเจ็บระหว่างเดินทางกลับบ้านกับพรรคพวก จนนำไปสู่คำถามที่สังคมกำลังรอคอยคำตอบอย่างเร่งด่วนว่า: “กระสุนมาจากไหน?” และ “ความยุติธรรมอยู่ตรงไหน?”

อธิบาย: ข้อพิพาท ข้อเท็จจริง และปฏิบัติการข่าวสาร

     เหตุการณ์ที่อำเภอจะแนะได้จุดชนวนให้เกิดความขัดแย้งทางข้อมูลข่าวสาร (Information Conflict) และการปะทะกันทางความคิดอย่างกว้างขวาง โดยมีกลไกและข้อเท็จจริงที่ต้องพิจารณา ดังนี้ครับ

     ความขัดแย้งทางข้อมูลในพื้นที่: ฝ่ายหน่วยเฉพาะกิจนราธิวาสได้ออกแถลงการณ์ปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องการใช้เฮลิคอปเตอร์ยิงใส่วัยรุ่น โดยระบุว่าภารกิจเป็นการลาดตระเวนไร้อาวุธ พร้อมตั้งข้อสังเกตว่าการเก็บภาพร่องรอยกระสุนของสื่อมวลชนอาจส่งผลกระทบต่อพยานหลักฐาน ในขณะที่สื่อมวลชนอย่าง ฐปณีย์ เอียดศรีไชย ผู้ก่อตั้งสำนักข่าว The Reporters ได้ออกมายืนยันผ่านหลักฐานเวลา พิกัด และคลิปวิดีโอว่า ทีมข่าวเข้าไปในพื้นที่หลังจากเจ้าหน้าที่ตำรวจพิสูจน์หลักฐานปฏิบัติหน้าที่เสร็จสิ้นและเปิดถนนแล้ว

      การซ้ำเติมผู้เสียหาย (Secondary Victimization): ท่ามกลางบรรยากาศที่ข้อเท็จจริงยังไม่ยุติ การแสดงความเห็นจากผู้มีอำนาจหรือผู้เชี่ยวชาญบางท่านที่รีบด่วนฟันธงหรือวิเคราะห์สภาพบาดแผลในลักษณะลดทอนน้ำหนักของผู้เสียหาย ได้กลายเป็นแรงกดดันทางจิตวิทยา สร้างความบอบช้ำซ้ำเติมให้แก่ผู้ได้รับบาดเจ็บและครอบครัว

อภิปราย: ความท้าทายทางกฎหมาย สิทธิมนุษยชน และจริยธรรม

     การแสวงหาความจริงในคดีความมั่นคงเผชิญหน้ากับความท้าทายเชิงโครงสร้างและจริยธรรมหลายประการ:

      หลักการสากลกับกระบวนการยุติธรรม: ตามหลักการ Victim/Survivor Approach และ Do No Harm Principle รัฐและผู้เกี่ยวข้องต้องคุ้มครองสิทธิในการเข้าถึงความจริงอย่างโปร่งใส ไม่ใช้ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (IO) หรืออำนาจรัฐมาช่วงชิงความได้เปรียบในการรับรู้ของสังคม

      กรอบจริยธรรมทางศาสนาและมนุษยธรรม: ในทัศนะอิสลาม ชีวิต ร่างกาย และเกียรติยศของมนุษย์ได้รับการคุ้มครองอย่างสูงสุด ดังที่อัลกุรอานและบรรดาปราชญ์ได้เน้นย้ำถึงการระมัดระวังวาจาและการกระทำที่ไม่ไปซ้ำเติมหรือละเมิดศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้อื่น

      ข้อจำกัดของการสอบสวนแบบราชการในอดีต: ประวัติศาสตร์กระบวนการยุติธรรมในชายแดนใต้ชี้ให้เห็นว่า การตั้งคณะกรรมการสอบสวนภายในโดยมีหน่วยงานความมั่นคงเป็นแกนกลาง มักขาดความน่าเชื่อถือในสายตาประชาชน และมักจบลงเพียงการเยียวยาทางการเงินโดยขาดการเชื่อมโยงกับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาอย่างแท้จริง

ปัญหา: ความเปราะบางของความไว้วางใจและโครงสร้างอำนาจ

ปัญหาหลักที่สะท้อนผ่านกรณีดังกล่าวประกอบด้วย:

ความเปราะบางของความไว้วางใจ (Trust): ทุนทางสังคมระหว่างรัฐกับประชาชนสั่นคลอนจากการปะทะกันระหว่างแถลงการณ์ของรัฐกับข้อเท็จจริงจากภาคประชาสังคม

ความท้าทายเชิงโครงสร้าง: การตรวจสอบเจ้าหน้าที่รัฐในคดีความมั่นคงมักเผชิญกำแพงความลับทางราชการและอคติเชิงโครงสร้าง ทำให้การเข้าถึงความจริงเป็นไปอย่างยากลำบาก

ผลกระทบจากอดีตสู่ปัจจุบัน: มติหรือมาตรการเยียวยาในอดีตส่วนใหญ่มักระงับข้อพิพาทในระยะสั้นแต่ไม่แก้ไขปัญหาที่โครงสร้าง ทำให้คำถามเดิมๆ หวนกลับมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ทางออก: สู่สังคมแห่งความยุติธรรมที่ยั่งยืน

     เพื่อให้กระบวนการค้นหาความจริงดำเนินไปอย่างเป็นธรรมและฟื้นฟูความไว้วางใจของประชาชน ข้อเสนอแนะที่เป็นรูปธรรมประกอบด้วย:

     จัดตั้ง “คณะกรรมการค้นหาความจริงที่เป็นอิสระจริง”: ประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญด้านนิติวิทยาศาสตร์ แพทย์นิติเวช ผู้เชี่ยวชาญด้านอาวุธ นักกฎหมาย นักสิทธิมนุษยชน และภาคประชาสังคม โดยหน่วยงานรัฐมีหน้าที่สนับสนุนข้อมูลและเปิดเผยหลักฐานอย่างโปร่งใส

     ยึดมั่นในหลัก Do No Harm และจริยธรรมการสื่อสาร: ทุกภาคส่วนต้องงดเว้นการใช้ถ้อยคำชี้นำสังคมหรือสร้างความกดดันต่อพนักงานสอบสวน เปิดพื้นที่ให้กระบวนการพิสูจน์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ทำงานอย่างเป็นอิสระ

      รัฐต้องโปร่งใสและตรวจสอบได้: รัฐต้องแสดงความจริงใจ หากเจ้าหน้าที่ทำถูกต้องควรพิสูจน์ด้วยข้อเท็จจริง แต่หากมีความผิดพลาดเกิดขึ้น รัฐต้องไม่ปกป้องความผิดด้วยเครื่องแบบ เพื่อคืนความยุติธรรมและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้กับทุกฝ่ายในสังคมอย่างแท้จริง

 331 total views,  2 views today