นิยาม “ความเป็นไทย” ในรัฐไทยสมัยใหม่: จากเอกภาพสู่พหุวัฒนธรรม ผ่านหมุดหมาย “ภาษามลายูปาตานี”

แชร์เลย

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) :

ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

การประกาศขึ้นทะเบียน “ระบบเขียนภาษามลายูปาตานี อักษรยาวี” ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ตามประกาศราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2569 ถือเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมและรัฐศาสตร์ที่สำคัญยิ่ง ซึ่งสะท้อนถึงการนิยาม “ความเป็นไทย” ในรัฐไทยสมัยใหม่ที่กำลังเปลี่ยนผ่านจากการเน้นย้ำ “เอกภาพเชิงเดี่ยว” ไปสู่การโอบรับ “พหุวัฒนธรรม” อย่างเป็นรูปธรรม

1. นิยามความเป็นไทยในมิติทางวิชาการ: จากรัฐชาติสู่รัฐพหุวัฒนธรรม

ในทางวิชาการ นิยามของ “ความเป็นไทย” ได้รับการตีความใหม่ผ่านทฤษฎี รัฐพหุวัฒนธรรม (Multicultural State) ซึ่งก้าวข้ามกรอบแนวคิดเดิมที่มักผูกติดอยู่กับ “ความเป็นไทยภาคกลาง” (Central Thai-centrism) อันประกอบด้วย ภาษาไทยมาตรฐาน ศาสนาพุทธ และระเบียบอำนาจนิยมแบบจารีต

ในรัฐไทยสมัยใหม่ “ความเป็นไทย” ถูกนิยามใหม่ให้เป็น “พื้นที่ร่วมแห่งอัตลักษณ์” (Shared Identity Space) ที่ไม่จำเป็นต้องกลมกลืน (Assimilation) จนเป็นเนื้อเดียวกัน แต่เป็นการยอมรับใน “เอกภาพท่ามกลางความหลากหลาย” (Unity in Diversity) การที่รัฐรับรองภาษามลายูปาตานีในฐานะมรดกของชาติ จึงเป็นการเปลี่ยนผ่านสถานะของภาษาจาก “ภาษาของคนกลุ่มน้อย” หรือ “ภาษาที่มีนัยยะทางการเมือง” มาสู่การเป็น “สมบัติส่วนรวมของรัฐไทย” ที่มีสถานะความภาคภูมิใจร่วมกัน

2. ความเป็นจริง: การก้าวข้ามวาทกรรมความมั่นคง

ในความเป็นจริง สังคมไทยยังคงเผชิญกับความท้าทายในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ การประกาศนี้จึงเป็นมากกว่าเชิงสัญลักษณ์ แต่เป็น “การเมืองเรื่องการรับรอง” (Politics of Recognition):

การลดช่องว่างของความรู้สึก: สำหรับคนในพื้นที่ การได้รับการรับรองจากส่วนกลางคือการยืนยันว่าวิถีชีวิต อัตลักษณ์ และประวัติศาสตร์ของพวกเขาไม่ได้ถูกผลักออกนอกพื้นที่ความเป็นไทย แต่ถูกนับรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของร่มไม้ชายคาเดียวกัน
การปรับตัวของรัฐ: รัฐไทยกำลังแสดงให้เห็นว่า “ความมั่นคง” ไม่ได้เกิดจากการควบคุมทางวัฒนธรรม แต่เกิดจากการสร้างความรู้สึกมีส่วนร่วม (Inclusivity) การขึ้นบัญชีอักษรยาวีจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการเปลี่ยนมุมมองจาก “ความแตกต่างที่เป็นภัย” มาเป็น “ความแตกต่างที่เป็นทุนทางวัฒนธรรม”

3. บทสะท้อนและหมุดหมายสู่การอยู่ร่วมกัน

เหตุการณ์นี้สะท้อนบทเรียนสำคัญสามประการที่ไทยต้องนำไปขยายผล:

การนิยามไทยที่ยืดหยุ่น: “คนไทย” ไม่จำเป็นต้องพูดภาษาไทยมาตรฐานเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเป็นคนไทยที่ใช้อักษรยาวีในการบันทึกภูมิปัญญา และยังคงความเป็นไทยที่สมบูรณ์ได้ ความเป็นไทยจึงเป็นคำที่กว้างพอจะโอบรับความแตกต่าง
วัฒนธรรมคือสะพานเชื่อม: เมื่อวัฒนธรรมท้องถิ่นได้รับการยกย่องในระดับชาติ ความหวาดระแวงระหว่างรัฐและประชาชนในพื้นที่จะลดทอนลง และเปลี่ยนเป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในระดับพหุวัฒนธรรมมากขึ้น
ความท้าทายในการปฏิบัติ: การขึ้นทะเบียนเป็นเพียงก้าวแรก การจะรักษาและส่งเสริมอย่างเป็นรูปธรรมตามกฎหมาย พ.ศ. 2559 ต้องอาศัยการสนับสนุนทั้งงบประมาณ การศึกษา และการเปิดพื้นที่ให้ภาษามลายูปาตานีได้แสดงศักยภาพในมิติอื่นๆ ไม่ใช่เพียงในฐานะวัตถุทางวัฒนธรรมที่ถูกเก็บรักษาในพิพิธภัณฑ์ แต่เป็นภาษาที่มีชีวิตและมีการใช้งานจริง

บทสรุป

การที่รัฐไทยประกาศให้ “ภาษามลายูปาตานี อักษรยาวี” เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ คือการตอกย้ำว่า “ความเป็นไทย” ในสมัยใหม่ ไม่ใช่การลดทอนความหลากหลายให้เหลือเพียงหนึ่งเดียว แต่คือการรักษาความหลากหลายนั้นไว้ให้เป็นหัวใจสำคัญของความเป็นไทย

นี่คือหลักไมล์ของการสร้างรัฐที่เติบโตบนพื้นฐานของความเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่แตกต่างกัน ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญต่อความสงบสุขและการพัฒนาอย่างยั่งยืนของสังคมไทยในอนาคต

บทสะท้อนนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถามว่า เราจะสามารถนิยาม “ความเป็นไทย” ให้กว้างไกลและโอบรับทุกกลุ่มคนได้อย่างไรในสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปในทุกวินาที