13 ปีบนเส้นทางวิบาก: เสียงจากปาตานีถึงรัฐบาลใหม่ กับโจทย์ใหญ่ ‘สันติภาพวาระแห่งชาติ, และ การเร่งแก้ไขรัฐธรรมนูญตามเจตจำนงของประชาชน 19 ล้านเสียง

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ)
ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่านและสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

บทนำ: ก้าวย่างที่ 13 และความหวังที่ต้องจับต้องได้
     วันที่ 28 กุมภาพันธ์ ไม่ใช่เพียงแค่วันสุดท้ายของเดือนในปฏิทินสำหรับคนชายแดนใต้ แต่คือหมุดหมายสำคัญครบรอบ 13 ปี ของการเริ่มต้น “กระบวนการพูดคุยสันติภาพ” ที่เริ่มต้นขึ้นในปี 2556 แม้เวลาจะล่วงเลยมานับทศวรรษ แต่ภาพความสงบสุขที่ยั่งยืนยังคงเป็นเป้าหมายที่ท้าทาย ในปี 2569 นี้ ท่ามกลางบรรยากาศหลังการเลือกตั้งใหญ่และการเคลื่อนไหวเพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน สมัชชาสันติภาพชายแดนใต้ปาตานี ครั้งที่ 5 (Pa(t)tani Peace Assembly 2026) จึงถูกจัดขึ้นเพื่อส่งสัญญาณว่า “เสียงของภาคประชาสังคม” คือกุญแจสำคัญที่จะทิ้งไม่ได้ในสมการการดับไฟใต้

อธิบาย: จากสมการการเมืองหลังเลือกตั้ง สู่ ‘รอมฎอนสันติ’ และโครงสร้างที่ต้องเปลี่ยน
      งานสมัชชาฯ ครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการระลึกถึงอดีต แต่เป็นการมองไปข้างหน้าอย่างมียุทธศาสตร์ โดยภาคประชาสังคมได้จัดลำดับการพูดคุยเพื่อเชื่อมโยงภาพใหญ่ทางการเมืองเข้ากับวิถีชีวิตจริงในพื้นที่ ดังนี้:

1. วิเคราะห์ฉากทัศน์หลังเลือกตั้ง: ทิศทางสันติภาพในเงื้อมมือรัฐบาลใหม่
     ก่อนจะก้าวเข้าสู่ประเด็นทางศาสนาและสิทธิมนุษยชน งานเริ่มต้นด้วยการระดมความเห็นในหัวข้อ “วิเคราะห์สถานการณ์หลังเลือกตั้งปี 2569 กับทิศทางการสร้างสันติภาพในชายแดนใต้ และบทบาทภาคประชาสังคม”
ในวงพูดคุยนี้ นำโดย อิมรอน ซาเหาะ และ ผศ.ดร.อลิสา หะสาเมาะ ร่วมกับนักวิชาการด้านรัฐศาสตร์และสิทธิมนุษยชน อาทิ ผศ.อสมา มังกรชัย, ผศ.ดร.พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ และตัวแทนภาคประชาสังคมอย่าง มูฮำหมัดอัณวัร หะยีเต๊ะ วงเสวนาได้ชี้ให้เห็นว่า ผลการเลือกตั้งปี 2569 คือตัวแปรสำคัญที่จะกำหนดว่ากระบวนการพูดคุยจะเดินหน้าต่ออย่างมีเสถียรภาพ หรือจะถูกทำให้หยุกชะงัก ภาคประชาสังคมจึงต้องตื่นตัวในการ “กำหนดวาระ” ไม่ใช่เพียงแค่รอรับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในกรุงเทพฯ

2. ระดับสถานการณ์เฉพาะหน้า: “รอมฎอนที่ไม่หวาดระแวง”
     เชื่อมโยงจากการวิเคราะห์โครงสร้างทางการเมือง เข้าสู่เวทีเสวนาวิชาการเรื่อง “รอมฎอน: ศรัทธา สันติภาพ และความหวังเพื่อการอยู่ร่วมกัน” บรรดานักวิชาการและผู้นำภาคประชาสังคม (ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, คุณลม้าย มานะการ, ดร.ขดดะรี บินเซ็น และคณะ) ได้ฉายภาพว่า สันติภาพต้องถูกพิสูจน์ในระดับวิถีชีวิต ภาคประชาสังคมเสนอ “รอมฎอนสลาม” หรือรอมฎอนแห่งสันติ โดยเรียกร้องให้ทุกฝ่ายหยุดใช้ความรุนแรงทุกรูปแบบ และสร้าง “พื้นที่สาธารณะปลอดภัย” ให้ผู้คนทุกศาสนิก ซึ่งจะเป็นบทพิสูจน์ความจริงใจ (Confidence Building Measures) ก่อนจะก้าวไปสู่การเจรจาในระดับที่ลึกซึ้งขึ้น

3. ระดับนโยบาย: จี้รัฐบาลใหม่ดัน “สันติภาพวาระแห่งชาติ” และแก้รัฐธรรมนูญ
     ข้อเสนอที่แหลมคมที่สุดในครั้งนี้ คือการจี้ให้รัฐบาลชุดใหม่ที่เพิ่งผ่านการเลือกตั้งมา บรรจุเรื่องสันติภาพชายแดนใต้เป็น “วาระแห่งชาติ” และต้องจัดตั้งคณะพูดคุยชุดใหม่ภายใน 3 เดือน นอกจากนี้ยังเชื่อมโยงถึงภาพใหญ่ของประเทศ คือการเร่งแก้ไขรัฐธรรมนูญตามเจตจำนงของประชาชน 19 ล้านเสียง โดยมองว่า “รัฐธรรมนูญฉบับใหม่” คือรากฐานที่จะรับรองสิทธิ เสรีภาพ และการกระจายอำนาจ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการแก้ปัญหาความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ

สรุป: สันติภาพที่กินได้และศักดิ์ศรีที่เท่าเทียม
     บทสรุปจากการสมัชชาฯ และการประกาศเจตนารมณ์ในครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นว่าภาคประชาสังคมชายแดนใต้ไม่ได้รอคอยความเมตตาจากรัฐเพียงฝ่ายเดียว แต่กำลังทำหน้าที่เป็น “ผู้เล่นหลัก” ในการกำหนดอนาคตตนเอง ตั้งแต่การวิเคราะห์ฉากทัศน์หลังเลือกตั้ง ไปจนถึงการเรียกร้องความปลอดภัยในช่วงรอมฎอน และการแก้รัฐธรรมนูญ แสดงให้เห็นถึงความตื่นตัวทางการเมืองที่มองว่า สันติภาพที่ยั่งยืนจะเกิดขึ้นไม่ได้หากไร้ซึ่งความเป็นประชาธิปไตยที่แท้จริง

     ชัยชนะของประชามติร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ และข้อเรียกร้องความชัดเจนจากรัฐบาลภายใน 90 วัน จึงเป็นบททดสอบสำคัญว่า รัฐไทยพร้อมจะเปลี่ยนผ่านจาก “การควบคุมด้วยความมั่นคง” ไปสู่ “การสร้างสันติภาพด้วยความเข้าใจและเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์” อย่างที่ภาคประชาสังคมร้องขอหรือไม่

“เรายืนยันที่จะทำงานบนพื้นฐานของความเคารพและความไว้วางใจ เพื่อสร้างสังคมที่ยุติธรรมและคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้แก่คนในพื้นที่” — ตัวแทนสภาประชาสังคมชายแดนใต้ กล่าวปิดท้าย

หมายเหตุ อ่าน
     “ประกาศเจตนารมณ์ สมัชชาสันติภาพชายแดนใต้ปาตานี ครั้งที่ 5 : Pa(t)tani Peace Assembly 2026 เวทีเสียงของประชาสังคม : เนื่องในโอกาสครบรอบการพูดคุยสันติภาพ ปีที่ 13 ฉบับเต็มใน
https://share.csitereport.com/share2024.php?post_id=53664

 172 total views,  72 views today