สกูปพิเศษ: ห้องเรียนธรรมชาติชายหาดสวนกง เมื่อ “ทะเล” คือห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์แห่งชีวิต

ตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) ที่ปรึกษาสมาคมสมาพันธ์โรงเรียนเอกชนภาคใต้/รองประธานสภาประชาสังคมชายแดนใต้ :รายงาน

     ในยุคที่การศึกษาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่สี่เหลี่ยมของห้องเรียนอีกต่อไป การเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 มุ่งเน้นการลงมือปฏิบัติจริง (Active Learning) และการเชื่อมโยงองค์ความรู้เข้ากับบริบทจริงของชุมชน สะท้อนได้จากกิจกรรมการเรียนรู้ล่าสุดของน้องๆ เยาวชนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจาก โรงเรียนจริยธรรมศึกษามูลนิธิ และ โรงเรียนศาสนบำรุง จะนะ ที่ได้ยกห้องเรียนมาไว้ ณ ชายหาดบ้านสวนกง ตำบลนาทับ อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา เมื่อ 17 กันยายน 2569 เปลี่ยนพื้นที่ชายทะเลและชุมชนให้กลายเป็น “ห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์มีชีวิต” ภายใต้โครงการเรียนรู้เสริมสร้างศักยภาพเด็กและเยาวชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

เมื่อท้องทะเลและภูมิปัญญา กลายเป็นห้องเรียนวิทยาศาสตร์

      การลงพื้นที่ในครั้งนี้ เปิดโอกาสให้นักเรียนได้บูรณาการทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เข้ากับภูมิปัญญาพื้นบ้านของพี่น้องเครือข่ายจะนะรักษ์ถิ่น โดยมี “ปลาเส้น” เป็นหนึ่งในฐานการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการที่สำคัญ ซึ่งไม่เพียงสะท้อนวิถีชีวิตและความอุดมสมบูรณ์ของท้องทะเล แต่ยังสอดแทรกกระบวนการคิดวิเคราะห์ การสังเกต และการประยุกต์ใช้นวัตกรรมเข้ากับวิถีชุมชนอย่างกลมกลืน

เจาะลึกกระบวนการทำ “ปลาเส้น” ภูมิปัญญาคู่การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21

     เยาวชนได้เรียนรู้ขั้นตอนการแปรรูปและถนอมอาหารตามวิถีคนเล ซึ่งเต็มไปด้วยหลักการทางวิทยาศาสตร์และสิ่งแวดล้อมผ่านขั้นตอนปฏิบัติจริง ดังนี้:

การเตรียมและล้างวัตถุดิบ (Data Collection & Preparation):

      นักเรียนเรียนรู้การคัดสรรปลาทะเลสดจากเรือประมงพื้นบ้านชายฝั่ง การขอดเกล็ด ทำความสะอาด และผ่าเอาเครื่องในออกอย่างถูกสุขลักษณะ พร้อมเรียนรู้การชะล้างทำความสะอาดเพื่อลดปริมาณสิ่งสกปรกและแบคทีเรียเบื้องต้น

การหมักเกลือเบื้องต้น (Chemical & Osmosis Process):

     ศึกษาหลักการทางวิทยาศาสตร์เรื่องการออสโมซิส (Osmosis) ผ่านการนำปลามาแช่หรือคลุกเคล้าเกลือในสัดส่วนที่พอเหมาะเป็นเวลาประมาณ 10 นาที เพื่อให้เนื้อปลาเซ็ตตัว มีรสชาติเค็มกลมกล่อม และดึงความชื้นส่วนเกินออก จากนั้นเรียนรู้การล้างน้ำสะอาดเพื่อควบคุมปริมาณเกลือไม่ให้เค็มจัดจนเกินไป

การตากแห้งด้วยพลังงานธรรมชาติ (Natural Energy & Thermodynamics):

      สัมผัสและเรียนรู้การใช้พลังงานความร้อนจากแสงแดดธรรมชาติและลมทะเลริมหาดบ้านสวนกงในการระเหยความชื้นออกจากเนื้อปลา ซึ่งเป็นกระบวนการถนอมอาหารแบบดั้งเดิมที่ใช้พลังงานสะอาดและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

การแปรรูปเป็นเส้นและการประยุกต์ใช้นวัตกรรม (Innovation & Technology):

     จุดเด่นสำคัญของการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 คือการที่ชุมชน (กลุ่มอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรชายฝั่งบ้านสวนกง) ได้ร่วมมือกับสถาบันการศึกษาในการพัฒนานวัตกรรม “เครื่องตัดปลาแห้งแบบเส้น” นักเรียนได้เรียนรู้การนำเทคโนโลยีและเครื่องมือทุ่นแรงมาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ทำให้ได้เส้นปลาขนาดสม่ำเสมอ รวดเร็ว สะอาด และปลอดภัย พร้อมทั้งฝึกคิดต่อยอดในการพัฒนาผลิตภัณฑ์

การบรรจุภัณฑ์และการสร้างมูลค่าเศรษฐกิจฐานราก (Value Creation & Enterprise):

     ฝึกทักษะการคัดแยกคุณภาพสินค้า การบรรจุลงในบรรจุภัณฑ์ที่ปิดสนิทเพื่อยืดอายุการเก็บรักษา และเรียนรู้การสร้างเศรษฐกิจฐานรากเพื่อพึ่งพาตนเอง ซึ่งเป็นรายได้สนับสนุนการขับเคลื่อนกิจกรรมปกป้องสิ่งแวดล้อมของเครือข่ายจะนะรักษ์ถิ่น

บทสรุป: การเรียนรู้ที่สร้างจิตสำนึกรักษ์ถิ่น

กิจกรรมครั้งนี้ไม่เพียงแต่นักเรียนจากโรงเรียนจริยธรรมศึกษามูลนิธิและโรงเรียนศาสนบำรุง จะนะ จะได้รับทักษะความรู้ด้านการแปรรูปอาหารและการใช้นวัตกรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นการปลูกฝังกระบวนการคิดเชิงวิเคราะห์ การทำงานร่วมกันเป็นทีม และที่สำคัญที่สุดคือการสร้าง “จิตสำนึกรักและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ” ผ่านการสัมผัสวิถีชีวิตจริงของคนทะเลหาดสวนกง พิสูจน์ให้เห็นว่า “ห้องเรียนที่ดีที่สุด” บางครั้งก็อยู่ท่ามกลางสายลม แสงแดด และคลื่นทะเล ที่พร้อมหล่อหลอมให้เยาวชนเติบโตเป็นพลเมืองผู้ดูแลการพัฒนาที่ยั่งยืนของท้องถิ่นต่อไป

 14,066 total views,  5,773 views today