รายงานพิเศษ: ถักทอเส้นทางสันติภาพไทย – ชายแดนใต้ ;เปิดมุมมองและบทเรียนจาก รศ.ดร.โคทม อารียา “วิศวกรสันติวิธี” ผู้ไม่เคยหยุดเดิน

อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) รายงาน

ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน

บทนำ: ก้าวข้ามวัฒนธรรมอำนาจนิยม สู่ความจริงใจในการเยียวยา

      การก้าวข้ามความขัดแย้งที่ฝังรากลึกในสังคมไทยจำเป็นต้องเริ่มต้นจากการปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมความรุนแรงและอำนาจนิยม ไปสู่วัฒนธรรมแห่งสันติภาพและการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ นี่คือเสียงสะท้อนจาก รศ.ดร.โคทม อารียา ที่ปรึกษาสถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งได้กล่าวไว้ในการประชุมโต๊ะกลมเชิงนโยบาย (Policy Roundtable) หัวข้อ “การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมในระยะเปลี่ยนผ่าน สู่การปรองดองและการเฝ้าระวังทางสังคม” ภายในงาน PEACE FESTIVAL WEEK 2026 เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2569 ณ มหิดลสิทธาคาร มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา

      จากประวัติศาสตร์บาดแผลทางการเมืองไทยตั้งแต่เหตุการณ์ 14 ตุลา 2516, 6 ตุลา 2519 จนถึงความขัดแย้งร่วมสมัย สะท้อนให้เห็นว่าโครงสร้างอำนาจรัฐและสังคมมักเลือกใช้ “ความเงียบ” หรือการซุกความจริงไว้ใต้พรมเพื่อแลกกับความสงบชั่วคราว ซึ่งเป็นความล้มเหลวในการสร้างความสมานฉันท์ที่แท้จริง

1. หัวใจสำคัญของสันติภาพ: ความจริงใจและการเยียวยาจิตวิญญาณ

รศ.ดร.โคทม ได้เน้นย้ำถึงแนวทางการสร้างสันติภาพที่ยั่งยืนไม่ว่าทีกทม.หรือชายแดนใต้ ผ่านประเด็นสำคัญ ดังนี้:

• การรับฟังผู้ได้รับผลกระทบ: สันติภาพและความสมานฉันท์จะเกิดขึ้นไม่ได้หากปราศจากความจริงใจในการรับฟังเสียงของเหยื่อและผู้สูญเสีย
• คุณค่าของการปรองดอง: การปรองดองไม่ใช่การยอมจำนนต่ออำนาจ แต่เป็นการสร้างพื้นที่แห่งความเมตตา ความเข้าใจ และการร่วมกันเยียวยาบาดแผลทางใจ
• ความสำคัญเท่าเทียมกัน: การเยียวยาจิตวิญญาณและความรู้สึกของมนุษย์มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากระบวนการทางกฎหมาย
• กระบวนการยุติธรรมระยะเปลี่ยนผ่าน (Transitional Justice): ภาครัฐและนิติบัญญัติจำเป็นต้องมีความกล้าหาญในการเปิดรับกระบวนการนี้โดยไม่มองเป็นภัยคุกคาม พร้อมผลักดันการเจรจาระดับนโยบาย
• บทบาทสถาบันการศึกษา: การปรับเปลี่ยนบทบาทของสถาบันการศึกษาให้เป็นพื้นที่แห่งปัญญาและสันติประชาธรรม เพื่อป้องกันไม่ให้ความรุนแรงหวนกลับมาซ้ำรอย

2. เส้นทางชีวิต: จาก “วิศวกรไฟฟ้า” สู่ “วิศวกรสังคม”

     ในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองภาคประชาสังคม ชื่อของ รศ.ดร.โคทม อารียา (เกิดปี พ.ศ. 2486) ยืนหยัดเป็นหลักหมุดสำคัญในฐานะผู้ใช้ “หัวใจที่เปี่ยมด้วยความเมตตา” และ “มันสมองของวิศวกร” อุทิศตนขับเคลื่อนสันติวิธีอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย แม้ในวัยอาวุโสและสุขภาพจะไม่เอื้ออำนวย

• พื้นฐานทางวิชาการ: สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านวิศวกรรมไฟฟ้าจากประเทศฝรั่งเศส และเคยเป็นอาจารย์ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
• จุดเปลี่ยนทางความคิด: การได้สัมผัสบรรยากาศประชาธิปไตยในต่างแดนและการอ่านวรรณกรรม Les Justes (ผู้เที่ยงธรรม) ของ อัลแบรต์ กามูส์ หล่อหลอมให้ท่านปฏิเสธความรุนแรงและเลือกเดินบนเส้นทางสันติวิธีอย่างแน่วแน่
• บทบาทการเมืองภาคประชาสังคม:
  • เป็นกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ชุดแรก (พ.ศ. 2540–2544) เพื่อวางรากฐานความโปร่งใส
  • ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาและพัฒนาสันติวิธี มหาวิทยาลัยมหิดล
  • คลี่คลายวิกฤตการเมือง เช่น รณรงค์ให้วัดปทุมวนารามเป็น “เขตอภัยทาน” ในเหตุการณ์ปี 2553

3. สันติภาพชายแดนใต้: การสร้าง “ความไว้วางใจ” บนความเปราะบาง

      สำหรับความขัดแย้งในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ รศ.ดร.โคทม ชี้ว่าหัวใจสำคัญไม่ใช่เพียงมาตรการความมั่นคงทางทหาร แต่คือการสร้าง “พื้นที่ปลอดภัย” และ “ความไว้วางใจ” (Trust) ระหว่างรัฐกับประชาชน

“สันติวิธีไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่คือความกล้าหาญขั้นสูงสุดในการอดทนอดกลั้นเพื่อรักษาชีวิตและศักดิ์ศรีของเพื่อนมนุษย์”

      ท่านยังคงเดินหน้าเป็นสะพานเชื่อมความคิด พูดคุยกับภาคประชาสังคม เยาวชน และผู้มีความเห็นต่าง พร้อมผลักดัน “สันติวัฒนธรรม” (Culture of Peace) ที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ รับฟังคนชายขอบ และยอมรับความหลากหลายทางวัฒนธรรม

บทสรุป

      ในยามที่สังคมไทยยังคงเผชิญกับความท้าทายและความขัดแย้งระลอกใหม่ ๆ บทเรียน เสียงสะท้อน และรอยยิ้มอันเปี่ยมด้วยความเมตตาของ รศ.ดร.โคทม อารียา ยังคงเป็นเข็มทิศทางศีลธรรมอันทรงคุณค่า ที่คอยเตือนสติให้เราก้าวเดินต่อไปบนวิถีแห่งสันติภาพและความเข้าใจซึ่งกันและกันอย่างแท้จริง

หมายเหตุ อ่านรายงานก่อนหน้านี้หัวข้อ

บาดแผลของประชาชนทั้ง กทม. และชายแดนใต้: สะท้อนเส้นทางสันติภาพที่ยากลำบาก แต่เสียงของพวกเราต้องดังไปถึงโครงสร้างอำนาจ

▪️ลิงค์ : https://spmcnews.com/?p=61988

 894 total views,  894 views today